Borelioza to infekcja wywoływana przez krętka Borrelia burgdorferi, przenoszona przez kleszcze, która może powodować zmiany wielonarządowe. Chociaż najbardziej znanymi objawami tej choroby są zmiany skórne, stawowe i zaburzenia układu nerwowego, objawy oczne — choć rzadkie — mogą mieć znaczenie kliniczne i prowadzić do poważnej utraty wzroku. Z medycznego punktu widzenia kluczowe znaczenie ma wczesne rozpoznanie tych objawów, ponieważ ich niespecyficzny charakter często prowadzi do opóźnienia diagnozy i leczenia.
Choroba może mieć wczesne i późne objawy okulistyczne. We wczesnej fazie zakażenia boreliozą jednym z najczęstszych objawów okulistycznych jest niespecyficzne zapalenie spojówek, które opisano w kilku badaniach. Zapalenie spojówek nie zawsze ma ciężki przebieg, często objawia się łagodnym zaczerwienieniem i dyskomfortem, ale może być ważnym sygnałem ostrzegawczym w przypadkach podejrzenia zakażenia boreliozą.
W miarę postępu choroby, zwłaszcza w drugim i trzecim stadium, coraz częściej występują poważniejsze zapalne nieprawidłowości oczu. Należą do nich śródmiąższowe zapalenie rogówki, które charakteryzuje się nummularnymi zmętnieniami i często wiąże się z mechanizmami immunologicznymi. Zapalenie rogówki może powodować ból, wrażliwość na światło i niewyraźne widzenie i zazwyczaj wymaga leczenia antybiotykami.
Zapalenie nadtwardówki i zapalenie twardówki są rzadziej występującymi, ale dobrze udokumentowanymi objawami, które prowadzą do zapalenia twardówki (białej, głębokiej, mocnej ściany tkanki łącznej oka). Objawy te powodują nie tylko zaczerwienienie i ból, ale w ciężkich przypadkach mogą również prowadzić do trwałej utraty wzroku w wyniku przewlekłego zapalenia i blizn.
Inne formy zapalenia wewnątrzgałkowego obejmują zapalenie błony naczyniowej i zapalenie ciała szklistego, które mogą wpływać na środkową i tylną część oka. W przypadku zapalenia błony naczyniowej pacjenci zgłaszają silną wrażliwość na światło (światłowstręt), ból oczu, niewyraźne widzenie i pojawienie się pływających plam (mętów). W przypadku zapalenia ciała szklistego zapalenie ciała szklistego może również powodować mętnienie i zmniejszenie ostrości widzenia i często wymaga dożylnego leczenia antybiotykami, ponieważ tradycyjna terapia kroplami do oczu rzadko jest wystarczająca.
W późnych stadiach infekcji mogą wystąpić zmiany w siatkówce i naczyniówce, takie jak zapalenie naczyń siatkówki, niedrożność gałęzi żyły siatkówkowej (BRVO) lub zapalenie naczyniówki. Te nieprawidłowości w tylnym odcinku oka mogą powodować szybką utratę wzroku i mogą wymagać pilnej interwencji okulistycznej.
Objawy neurookulistyczne są szczególnie ważne, gdy infekcja lub towarzyszące jej zapalenie bezpośrednio wpływają na nerw wzrokowy, nerwy okoruchowe lub inne nerwy czaszkowe. Zapalenie nerwu wzrokowego, choć rzadkie, może prowadzić do poważnej utraty wzroku, a w związku z infekcją boreliozą opisano również obustronne zapalenie nerwu wzrokowego. Ta postać występuje szczególnie wtedy, gdy Borrelia dociera do ośrodkowego układu nerwowego i powoduje przewlekłe zapalenie tkanki nerwowej.
Porażenia nerwów czaszkowych, zwłaszcza niedowład szóstego nerwu czaszkowego (n. abducens), mogą powodować podwójne widzenie (diplopię). W związku z neurologicznym udziałem boreliozy często obserwujemy, że zapalenie uszkadza nie tylko nerw wzrokowy, ale także nerwy unerwiające mięśnie oka, co prowadzi do zaburzeń koordynacji i pogorszenia funkcji wzrokowej.
Jeśli chodzi o spektrum objawów klinicznych, pacjenci mogą zgłaszać podwójne widzenie, wrażliwość na światło, zmniejszoną wrażliwość na kontrast, pływające plamki, niewyraźne widzenie i utratę pola widzenia. Objawy te są niespecyficzne i dlatego często są błędnie kojarzone z innymi diagnozami, takimi jak wirusowe lub autoimmunologiczne zapalenie błony naczyniowej oka, zanim podejrzewa się zakażenie boreliozą.
Rozpoznanie jest szczególnie trudne w przypadkach objawów okulistycznych. Czułość i swoistość testów serologicznych (ELISA, Western blot) może być różna, więc wynik negatywny nie wyklucza choroby, zwłaszcza w przypadkach wczesnych lub izolowanych objawów ocznych. Jeśli to możliwe, należy stosować bezpośrednie metody diagnostyczne. W niektórych przypadkach zaleca się wykonanie testu PCR próbek płynu wewnątrzgałkowego w celu wykrycia mikroorganizmu.
Leczenie opiera się na ukierunkowanej antybiotykoterapii, która w ciężkich przypadkach oftalmologicznych często rozpoczyna się od podania antybiotyków dożylnych, a następnie jest kontynuowana doustnie. Stosowanie przeciwzapalnych kortykosteroidów jest zalecane wyłącznie w połączeniu z antybiotykami, zwłaszcza w przypadkach zapalenia wewnątrzgałkowego, natomiast ścisła współpraca między okulistami a specjalistami chorób zakaźnych ma kluczowe znaczenie dla optymalizacji leczenia.
Podsumowując, chociaż objawy okulistyczne boreliozy są stosunkowo rzadkie, mają one duże znaczenie kliniczne. U pacjentów, u których podejrzewa się zakażenie boreliozą, dokładne badanie objawów okulistycznych ma zasadnicze znaczenie dla wczesnego wykrycia, odpowiedniego leczenia i poprawy długoterminowego rokowania wzrokowego. Objawy okulistyczne pojawiają się zwykle w kontekście wielonarządowym wraz z innymi objawami choroby, dlatego zaleca się podejście multidyscyplinarne.
Źródła:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7832219/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7726193/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35321665/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10711899/
(C) Fundacja Boreliozy z Lyme
