Borelioza może być również przyczyną objawów przypominających letnią grypę, dlatego lekarze powinni mieć to na uwadze.
Związek między boreliozą a letnimi chorobami o objawach grypopodobnych stanowi poważne wyzwanie w diagnostyce klinicznej. Borrelioza we wczesnym stadium często objawia się ogólnymi, niespecyficznymi objawami, takimi jak gorączka, ból głowy, bóle mięśni i stawów, zmęczenie oraz łagodny ból gardła – wszystkie one przypominają objawy letniej infekcji wirusowej (tzw. „letniej grypy”).
Największą trudność stanowi fakt, że charakterystyczna zmiana skórna związana z boreliozą, znana jako rumień wędrujący, nie zawsze jest widoczna; tylko u około jednej trzeciej pacjentów występuje ten objaw skórny. Ryzyko błędnej diagnozy wzrasta szczególnie w okresach, gdy na przykład występuje również epidemia grypy (jak w 2009 r.), a lekarze początkowo podejrzewają infekcję wirusową. Może to opóźnić postawienie prawidłowej diagnozy i rozpoczęcie odpowiedniego leczenia antybiotykami, co zwiększa ryzyko powikłań.
Borelioza, będąca następstwem niedawnego ukąszenia kleszcza, występuje najczęściej od wczesnego lata do wczesnej jesieni, pokrywając się z okresem występowania kilku chorób wirusowych, które są częstsze latem (np. enterowirus, parwowirus B19, wirus Zachodniego Nilu = gorączka Zachodniego Nilu). Zakażeniom wirusowym tym mogą również towarzyszyć gorączka, bóle mięśni i wysypka skórna, a nawet mogą powodować objawy neurologiczne, co dodatkowo komplikuje diagnostykę różnicową.
Przyczyną tych sezonowych wahań jest cykl życiowy kleszcza jako wektora oraz aktywność ludzi na świeżym powietrzu, która zwiększa prawdopodobieństwo spotkania z kleszczami. Przypadki ostrej boreliozy są rzadkie w miesiącach zimowych, ale sporadycznie mogą się zdarzyć.
Rozpoznanie boreliozy opiera się przede wszystkim na rozpoznaniu charakterystycznej wysypki erythema migrans, która zgodnie z najnowszymi kryteriami diagnostycznymi ma średnicę powyżej 8 cm.
W przypadkach wczesnej, rozsianej infekcji skórnej zmiany takie mogą również pojawiać się w obszarach oddalonych od miejsca pierwotnego ukąszenia. Klasyczny wysypka o wzorze „kokardy” – blada w środku i czerwona na brzegach – obserwowana jest jedynie w niewielkiej części przypadków; większość wysypek typu erythema migrans to okrągłe, jednolicie czerwone lub czerwono-fioletowe zmiany, a w 1–2 procentach przypadków mają one charakter pęcherzykowy i ropny. W dwóch trzecich przypadków pacjenci nie zauważają jednak żadnej wysypki.
W takich przypadkach głównymi objawami boreliozy są objawy grypopodobne lub wirusowe, takie jak gorączka, dreszcze, złe samopoczucie, zmęczenie, uogólniony ból mięśni oraz ból głowy i szyi. Wczesnemu stadium boreliozy zazwyczaj nie towarzyszą objawy ze strony układu oddechowego, takie jak katar czy kaszel. W przypadku braku objawów ze strony układu oddechowego objawy boreliozy, przypominające objawy choroby wirusowej, mogą być niemal nie do odróżnienia od infekcji takich jak grypa lub inne choroby wirusowe nabyte w środowisku pozaszpitalnym, co zwiększa ryzyko błędnej diagnozy.
Ponadto badania serologiczne w kierunku Borrelia burgdorferi często nie są pomocne we wczesnych stadiach ostrej infekcji, a nawet mogą wprowadzać w błąd, ponieważ odsetek wyników fałszywie ujemnych może wynosić 60 procent lub więcej w ciągu pierwszych 2–4 tygodni od zakażenia.
Chociaż infekcje przenoszone przez kleszcze często objawiają się objawami podobnymi do wirusowych, nie wiążą się one z objawami ze strony układu oddechowego (np. katar, kaszel), które w większym stopniu wskazywałyby na infekcje wirusowe. Jednocześnie ból gardła – który jest typowym objawem wirusowym – może również występować w przypadku niewirusowych chorób letnich, takich jak borelioza lub babeszjoza.
Letnie infekcje związane z objawami wirusowymi obejmują parwowirus, enterowirus, gorączkę Zachodniego Nilu, a także letnie przypadki wirusów typowo zimowych, takich jak grypa typu A. Borelioza może wiązać się z objawami reumatologicznymi i neurologicznymi, które sporadycznie obserwuje się również w chorobach wirusowych. Na przykład ból stawów jest kluczowym objawem boreliozy i można go łatwo pomylić np. z zakażeniem parwowirusem, którego szczyt występuje późną wiosną i wczesnym latem – dokładnie wtedy, gdy zaczyna rosnąć również liczba ostrych przypadków boreliozy. Objawy kliniczne zakażenia parwowirusem zależą w dużej mierze od stanu odpornościowego pacjenta i, podobnie jak w przypadku boreliozy, mogą im towarzyszyć uporczywe bóle stawów.
Druga połowa sezonu występowania boreliozy – późne lato i wczesna jesień – pokrywa się z okresem występowania enterowirusów i gorączki Zachodniego Nilu, które również mogą powodować objawy wirusowe, a w niektórych przypadkach – aseptyczne zapalenie opon mózgowych. Zakażenia enterowirusami i gorączką Zachodniego Nilu często przebiegają bezobjawowo lub powodują niespecyficzne choroby przebiegające z gorączką. Zakażenia te mogą również objawiać się trudnymi do zdiagnozowania plamisto-grudkowymi wysypkami skórnymi. W niewielkiej części przypadków zakażeń enterowirusem i gorączką Zachodniego Nilu może również dojść do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego – na przykład w postaci aseptycznego zapalenia opon mózgowych, zapalenia mózgu lub porażenia. Ponieważ borelioza może również powodować powikłania neurologiczne (neuroboreliozę), ważne jest, aby w przypadku podejrzenia zapalenia opon mózgowych zawsze brać ją pod uwagę jako bakteryjną, ale uleczalną przyczynę.
Sezon grypowy 2009 roku stanowił rzadką okazję do zaobserwowania, co się dzieje, gdy sezon grypowy pokrywa się z sezonem boreliozy. Prawdopodobieństwo błędnej diagnozy dodatkowo wzrosło z powodu zwiększonego zainteresowania mediów i świadomości medycznej związanej z pandemią grypy w 2009 roku. Objawy charakterystyczne dla grypy – gorączka, bóle mięśni i zmęczenie – były szeroko nagłaśniane, więc zarówno pacjenci, jak i lekarze myśleli przede wszystkim o grypie. Ponadto lekarze zostali poinstruowani, aby w miarę możliwości przeprowadzać selekcję pacjentów z grypą przez telefon, w celu oszczędzania zasobów opieki zdrowotnej podczas potencjalnej pandemii. Zniechęcało to lekarzy do wzywania pacjentów na osobistą wizytę, mimo że często była to jedyna okazja do wykrycia wysypki charakterystycznej dla boreliozy – rumienia wędrującego. Niniejszy przypadek podkreśla, jak ważne jest rozpoznanie tej wysypki w celu odróżnienia boreliozy od grypy lub innych chorób grypopodobnych.
Borelioza zazwyczaj nie wiąże się z leukocytozą (podwyższoną liczbą białych krwinek), która jest charakterystyczna dla wielu zakażeń bakteryjnych; może jednak wystąpić limfopenia (zmniejszenie liczby limfocytów), co może przypominać zakażenie wirusowe. W przypadku wystąpienia objawów niedokrwistości lub hemolizy należy rozważyć możliwość babeszjozy lub bartonellozy, a także wykonać rozmaz krwi w celu wykrycia pasożytów oraz badanie PCR. U niewielkiej części pacjentów z boreliozą we wczesnym stadium mogą wystąpić podwyższone poziomy enzymów wątrobowych AST i ALT, wskazujące na łagodne uszkodzenie komórek wątroby. Podwyższone stężenie transaminaz występuje również często w przypadku innych zakażeń przenoszonych przez kleszcze, takich jak anaplazmoza, a także w wielu zakażeniach wirusowych – na przykład wywołanych przez wirusa cytomegalii, wirusa Epsteina-Barra, enterowirusy i grypę.
Opis przypadku
58-letnia kobieta, dotychczas zdrowa, skontaktowała się telefonicznie ze swoim lekarzem rodzinnym 8 października 2009 r. z objawami grypopodobnymi: uogólnionym bólem mięśni, gorączką wynoszącą 38,4°C (101,2°F) oraz bólem głowy. Nie zgłaszała kaszlu. W związku z podejrzeniem ostrej grypy przez telefon przepisano jej lek Tamiflu (75 mg, dwa razy dziennie).
Dwa dni później pacjentka zadzwoniła ponownie i poinformowała, że każdego wieczoru ma gorączkę sięgającą 38,4 °C. Nadal odczuwała uogólniony ból mięśni i łagodny ból gardła, ale nie miała żadnych innych nowych ani miejscowych objawów. Kontynuowano leczenie preparatem Tamiflu.
Kolejne dwa dni później pacjentka zgłosiła, że na brzuchu pojawił się nowy obrzęk przypominający użądlenie oraz że odczuwa uogólniony ból stawów. Podczas dalszej rozmowy telefonicznej pacjent przypomniał sobie, że około trzy tygodnie wcześniej odczuwał pewne podrażnienie lub kłucie za zgięciem kolana, którego nie był w stanie dokładnie zbadać.
Następnie pacjent został zbadany osobiście, a objawy utrzymywały się. Podczas badania fizykalnego stwierdzono pierwotną zmianę w postaci rumienia wędrującego za dołem podkolanowym, a także dwie kolejne rozproszone zmiany skórne. Poza tym badanie nie wykazało żadnych nieprawidłowości: nie stwierdzono sztywności karku, gardło wyglądało normalnie i nie występowała z wydzieliną, a także nie wyczuwano powiększenia węzłów chłonnych, śledziony ani wątroby.
Liczba białych krwinek wynosiła 5,7, a liczba płytek krwi – 245 000. Badania laboratoryjne wykazały podwyższony poziom enzymów wątrobowych: AST 413, ALT 704, fosfataza alkaliczna 282, bilirubina całkowita 0,7. Wynik serologii w kierunku boreliozy był dodatni: wartość ELISA wyniosła 2,86; w teście Western blot dla IgM 2 z 3 pasm były dodatnie, a w teście Western blot dla IgG dodatnie były 2 pasma.
Wysypka skórna pacjenta szybko ustąpiła po zastosowaniu doksycykliny i zniknęła w ciągu tygodnia. Gorączka i bóle mięśni również ustąpiły. Powtórne badanie czynności wątroby wykazało, że poziomy AST i ALT unormowały się w ciągu dwóch tygodni.
Przypadek ten wyraźnie ilustruje trudności związane z odróżnieniem pacjentów we wczesnym stadium boreliozy od osób cierpiących na niespecyficzne choroby wirusowe. Diagnostyka różnicowa i postępowanie w przypadku letnich chorób objawiających się objawami wirusowymi pozostają wyzwaniem. Objawy pochodzenia wirusowego – gorączka, ból głowy, sztywność karku, ból kończyn, zmęczenie – są typowymi cechami wielu chorób zakaźnych, niezależnie od tego, czy mają one podłoże wirusowe, czy niewirusowe. Chorobom tym często nie towarzyszą objawy miejscowe, takie jak kaszel, biegunka lub objawy ze strony dróg moczowych, które mogłyby wskazywać na bardziej konkretną diagnozę – np. zapalenie płuc, zapalenie żołądka i jelit lub infekcję dróg moczowych.
Borrelioza może zatem leżeć u podstaw letnich objawów grypopodobnych, zwłaszcza jeśli objawy nie ustępują w ciągu kilku dni lub jeśli pojawiają się nowe objawy (np. zmiany skórne, ból stawów). Lekarze muszą być świadomi zróżnicowanego obrazu klinicznego boreliozy i powinni oceniać każdego pacjenta zgłaszającego objawy grypopodobne pod kątem narażenia na ukąszenie kleszcza, szczególnie latem i wczesną jesienią. Borelioza, rozpoznana i leczona w odpowiednim czasie, jest wysoce uleczalna, natomiast opóźnienie może prowadzić do poważnych powikłań. Należy podkreślić, że szczegółowy wywiad medyczny i dokładne badanie fizykalne mają zasadnicze znaczenie dla rozpoznania boreliozy we wczesnym stadium; ponadto lekarze muszą mieć świadomość, że w późnej wiosnie i w miesiącach letnich wczesne stadia boreliozy można łatwo pomylić z chorobami wirusowymi.
Źródła:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22053255/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15999870/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8424027/
(C) Fundacja Boreliozy z Lyme




