W podcaście dostępnym na stronie internetowej Instytutu Pasteura, który można odsłuchać w języku francuskim, badacz z CNRS Sébastien Bontangalo omawia takie kwestie, jak sposób, w jaki niektóre bakterie „wykrywają” swoje otoczenie, skąd „wiedzą”, gdzie się w nim znajdują, oraz w jaki sposób modyfikują swój program genetyczny, aby wywołać zakażenie przenoszone drogą zakaźną. Rozmowa podkreśla również, w jaki sposób te mechanizmy – wspólne dla wielu patogenów – mogą otworzyć nowe możliwości rozwoju przyszłych terapii.
W podcaście Sébastien Bontangalo przedstawia również wyniki badań nad boreliozą, chorobą zakaźną przenoszoną przez kleszcze, oraz wyjaśnia, dlaczego badania naukowe są niezbędne dla lepszego zrozumienia, zapobiegania i diagnozowania tej choroby.
Czym jest borelioza i jak się rozprzestrzenia?
Borelioza, zwana również boreliozą z Lyme, jest chorobą bakteryjną wywoływaną przez bakterię o spiralnym kształcie, Borrelia burgdorferi. Choroba ta przenoszona jest na ludzi poprzez ukąszenie zarażonego kleszcza. Ukąszenie jest często bezbolesne, a kleszcz może pozostawać przyczepiony do skóry przez kilka dni, nie będąc zauważonym. Nie wszystkie kleszcze są nosicielami tej choroby, ale te, które nią są, mogą ją przenosić.
Zakażenie to stanowi problem zdrowia publicznego, a we Francji odnotowuje się co roku dziesiątki tysięcy nowych przypadków. Zakażenie jest powiązane z naszymi ekosystemami. Na przykład zmiany klimatyczne powodują rozszerzenie zasięgu występowania zakażonych kleszczy i wydłużają ich okres aktywności, zwiększając tym samym ryzyko przeniesienia choroby. Ponadto zmiany w różnorodności biologicznej, takie jak zanikanie niektórych rezerwuarów zwierzęcych, mogą zwiększać ryzyko kontaktu między ludźmi a zakażonymi kleszczami.
Objawy choroby przebiegają w kilku etapach. Ugryzienie kleszcza może początkowo powodować pojawienie się czerwonej wysypki wokół tego obszaru, zwanej rumieniem wędrującym. Nieleczone bakterie odpowiedzialne za chorobę mogą rozprzestrzeniać się po całym organizmie i powodować objawy grypopodobne (gorączka, ból głowy, zmęczenie), a następnie poważniejsze uszkodzenia, w tym neurologiczne (porażenie twarzy, zapalenie opon mózgowych), stawowe (zapalenie stawów) lub sercowe.
Znaczenie badań nad chorobami przenoszonymi przez wektory
Choroby przenoszone przez wektory, takie jak borelioza, stawiają przed naukowcami liczne wyzwania. Praca Sébastiena Bontangalo nad Borrelia burgdorferi pozwoliła lepiej zrozumieć, w jaki sposób bakteria dostosowuje się do swojego środowiska. W szczególności zbadano, w jaki sposób bakteria postrzega osmolarność (stężenie soli) w przewodzie pokarmowym kleszcza. Kiedy stężenie soli spada, bakteria odbiera sygnał, że ma miejsce nowe pobranie krwi i przygotowuje się do migracji do gruczołów ślinowych kleszcza, aby zainfekować nowego żywiciela.
To dogłębne zrozumienie mechanizmów infekcji wspólnych dla wielu patogenów, w tym Yersinia pestis (czynnika wywołującego dżumę), nad którym obecnie pracuje, otwiera obiecujące możliwości rozwoju nowych metod leczenia i środków zapobiegawczych.
Dzięki zrozumieniu, w jaki sposób bakterie te dostosowują swój program genetyczny, badania prowadzone w Instytucie Pasteura w Lille mają na celu opracowanie strategii skuteczniejszego zwalczania tych patogenów, czy to poprzez wykorzystanie słabych punktów bakterii chorobotwórczych, czy też poprzez opracowanie skutecznej szczepionki. Aby poznać inne fascynujące badania, zapoznaj się z naszym raportem na temat badań prowadzonych w Instytucie Pasteura w Lille.
Jakie są podejścia terapeutyczne i profilaktyczne?
Diagnoza boreliozy pozostaje poważnym wyzwaniem, zwłaszcza że rumień wędrujący, najbardziej widoczny objaw, w niektórych przypadkach nie pojawia się. Ponadto obecne testy serologiczne mogą charakteryzować się niewystarczającą czułością, szczególnie w odniesieniu do szczepów Borrelia/boreliozy krążących w Europie.
Jeśli choroba zostanie wykryta wcześnie, zazwyczaj można ją skutecznie wyleczyć za pomocą antybiotykoterapii (np. doksycykliny lub amoksycyliny). Jednak w przypadku późnego rozpoznania choroby leczenie antybiotykami może być trudniejsze i czasami wymaga podania antybiotyków dożylnie. W niektórych przypadkach u pacjentów utrzymują się objawy nawet po zakończeniu leczenia, co podkreśla pilną potrzebę poprawy diagnostyki i postępowania.
Najlepszą ochroną przed chorobą pozostaje profilaktyka. Niezbędne jest edukowanie społeczeństwa w zakresie właściwych działań, takich jak:
- Noszenie długiej, jasnej odzieży, aby łatwiej było dostrzec kleszcze.
- Stosowanie środków odstraszających kleszcze na skórę i ubrania.
- Dokładne sprawdzanie ciała i skóry głowy po spacerze w lesie lub wśród wysokiej trawy.
- Jak najszybsze usuwanie kleszcza za pomocą specjalnego narzędzia lub cienkich pęset.
Badania naukowe nadal poszukują nowych sposobów zrozumienia specyfiki różnych szczepów i opracowania bardziej niezawodnych narzędzi diagnostycznych.
Wspieranie badań naukowych: kwestia o kluczowym znaczeniu
Badania naukowe są niezbędne do sprostania głównym wyzwaniom w zakresie zdrowia publicznego. W przypadku boreliozy stawka jest wysoka: lepsze zrozumienie bakterii, udoskonalenie narzędzi diagnostycznych, opracowanie nowych metod leczenia oraz wzmocnienie profilaktyki. Zaangażowanie rządu francuskiego, który przeznaczył na ten cel budżet w wysokości 10 mln euro w 2023 r., stanowi kluczowy krok w kierunku wsparcia tych wysiłków.
Prace nad chorobami zakaźnymi i chorobami przenoszonymi przez wektory prowadzone w Instytucie Pasteura w Lille, niezależnie od tego, czy dotyczą dżumy, czy boreliozy, pozwalają na lepsze zapobieganie tej chorobie i innym nowo pojawiającym się chorobom. Wspieranie badań oznacza inwestowanie w naszą zdolność do radzenia sobie z przyszłymi kryzysami zdrowotnymi. To właśnie dzięki tym wysiłkom będziemy w stanie nie tylko leczyć, ale także lepiej rozumieć i zapobiegać tym chorobom.
źródło: https://pasteur-lille.fr/en/actualites/maladie-lyme/
(C) Fundacja Boreliozy z Lyme
