Zdrowe komórki skóry a zainfekowane komórki skóry pacjenta cierpiącego na boreliozę.
Nowe informacje na temat rozprzestrzeniania się patogenu boreliozy: grupa badawcza pod kierownictwem Uniwersytetu Medycznego w Wiedniu i CeMM uzyskała nowe informacje na temat wpływu kleszczy na ludzki układ odpornościowy w celu wprowadzenia patogenów. Badanie wykazało, że ślina Ixodes ricinus, najczęściej występującego gatunku kleszcza w Europie Środkowej, odgrywa kluczową rolę w zmianie odpowiedzi immunologicznej komórek skóry, ułatwiając w ten sposób przenoszenie Borrelia burgdorferi, bakterii wywołującej boreliozę. Wyniki, opublikowane w czasopiśmie Nature Communications, stanowią potencjalną podstawę do opracowania nowych strategii szczepień.
Zespół badawczy pod kierownictwem doktorantki Johanny Strobl, badaczki Lisy Kleißl i adiunkta Georga Stary’ego (wszyscy z Kliniki Dermatologii MedUni Vienna i CeMM) skupił się na tak zwanych komórkach Langerhansa. Te wyspecjalizowane komórki odpornościowe znajdują się w naskórku i zazwyczaj jako pierwsze rozpoznają patogeny i inicjują obronną odpowiedź immunologiczną. Nie dzieje się tak jednak po ukąszeniu przez kleszcza: na podstawie próbek skóry pobranych od pacjentów oraz kilku eksperymentalnych modeli naukowcy wykazali, że komórki te szybko znikają z naskórka po kontakcie ze śliną kleszcza i migrują do głębszych warstw skóry oraz naczyń limfatycznych. Proces ten jest regulowany przez substancje przekaźnikowe, których receptory (w tym CCR7 i CXCR4) pojawiają się w większej liczbie na powierzchni komórek po ekspozycji na ślinę kleszcza.
Decydującym czynnikiem jest jednak zmiana funkcji komórek Langerhansa w tym procesie: substancje przekaźnikowe zawarte w ślinie kleszcza wywołują w nich tzw. stan tolerogeniczny. Oznacza to, że zamiast ochronnej, zapalnej odpowiedzi obronnej, wywołują one supresyjną, regulacyjną odpowiedź immunologiczną. Naukowcy zaobserwowali, że po kontakcie ze śliną kleszcza komórki Langerhansa wytwarzają zwiększone poziomy czynników aktywujących regulacyjne komórki T. Komórki te spowalniają odpowiedzi immunologiczne, uniemożliwiając skuteczne eliminowanie patogenów. Jednocześnie opóźniona jest aktywacja typów komórek T, które normalnie odgrywają rolę we wczesnej kontroli infekcji bakteryjnych.
Przeprogramowanie odpowiedzi immunologicznej
„Badania pacjentów z ostrą boreliozą potwierdziły te ustalenia: w charakterystycznych zmianach skórnych znaleźliśmy znacznie mniej komórek Langerhansa, które wykazywały również wzorzec tolerogeniczny podobny do obserwowanego w systemach modelowych” – informuje Georg Stary, główny autor badania. „Nasze wyniki sugerują, że sama ślina kleszcza odgrywa decydującą rolę w przeprogramowaniu lokalnej obrony immunologicznej, ułatwiając bakteriom Borrelia kolonizację organizmu” – dodaje pierwsza autorka Johanna Strobl. „Może to również wyjaśniać, dlaczego w przeciwieństwie do wielu innych chorób bakteryjnych zakażenie Borrelia burgdorferi nie pozostawia trwałej odporności i dlaczego możliwe jest ponowne zakażenie” – mówi współautorka Lisa Kleißl.
Wyniki badań stanowią potencjalną podstawę do opracowania nowych strategii szczepień. Z jednej strony, dzięki lepszemu zrozumieniu migracji komórek i zmian funkcjonalnych można dalej rozwijać szczepionki ukierunkowane konkretnie na komórki Langerhansa. Z drugiej strony, niektóre składniki śliny kleszczy, które oddziałują na układ odpornościowy, mogą w przyszłości stać się ważne zarówno w profilaktyce zakażeń, jak i w zastosowaniach terapeutycznych.
Badanie zatytułowane „Ludzkie komórki Langerhansa naskórka indukują tolerancję i utrudniają funkcjonowanie komórek T po przeniesieniu patogenu przez kleszcze” zostało opublikowane w czasopiśmie Nature Communications 28 listopada 2025 r.
DOI: 10.1038/s41467-025-66821-6
Finansowanie:
Praca została sfinansowana przez Fundusz Nauk Medycznych Miasta Wiednia, La Roche-Posay Research Awards Europe, fundusz badawczy ESCMID, Fundację LEO oraz Austriacki Fundusz Naukowy (FWF).
Zdjęcie:
Autorzy badania: Georg Stary, Johanna Strobl i Lisa Kleissl.
Źródło: https://cemm.at/news/detail/tick-saliva-alters-immune-response-of-skin-cells
(C) Fundacja Boreliozy z Lyme
