Kiedy ktoś odczuwa znaczny dyskomfort podczas leczenia antybiotykami, pierwszą i najważniejszą kwestią jest to, czy jest to rzeczywisty efekt uboczny leku, reakcja alergiczna, a może tymczasowa reakcja zapalna, czy też raczej organizm nie był odpowiednio przygotowany do terapii lub antybiotyk nie został optymalnie dobrany.
Reakcja Jarischa-Herxheimera jest często wymieniana w związku z boreliozą, ale w rzeczywistości jest to zjawisko znacznie rzadsze w przypadku tej choroby niż np. w przypadku kiły. Jeśli reakcja ta wystąpi, pojawia się zazwyczaj w ciągu kilku godzin od rozpoczęcia kuracji antybiotykowej i ustępuje w ciągu 24 godzin. Może charakteryzować się przejściową gorączką, bólem mięśni i stawów oraz osłabieniem. Utrzymujący się stan, który pogarsza się w ciągu kilku dni, nowo pojawiające się poważne objawy lub wyraźne ogólne pogorszenie stanu zdrowia częściej wskazują na inne przyczyny niż klasyczna reakcja Herxheimera.
Częstym problemem jest to, że organizm pacjenta już na początku leczenia znajduje się w stanie znacznego stresu: może występować wyczerpanie układu odpornościowego, zaburzenia równowagi flory jelitowej, niedobór witamin i pierwiastków śladowych, obciążenie wątroby lub przewlekłe stany zapalne. Jeśli w takiej sytuacji rozpocznie się silną terapię antybiotykową, reakcja organizmu może być bardziej nasilona. W takich przypadkach złe samopoczucie niekoniecznie jest oznaką „zniszczenia” patogenu, ale konsekwencją nieprzygotowania organizmu na obciążenie spowodowane leczeniem. Uszkodzenie flory jelitowej samo w sobie może powodować dolegliwości brzuszne, osłabienie, bóle głowy, wahania nastroju, a w dłuższej perspektywie dodatkowo osłabiać odpowiedź immunologiczną.
Na skuteczność i tolerancję leczenia znaczący wpływ ma odpowiednie przygotowanie i towarzyszące mu wsparcie. Obejmuje to ochronę i odbudowę flory jelitowej, suplementację witamin i pierwiastków śladowych, wsparcie funkcji wątroby oraz poprawę ogólnej zdolności regeneracyjnej organizmu. W przypadku ich braku antybiotyk może powodować więcej skutków ubocznych, a pacjent może czuć się gorzej podczas terapii.
Ważnym czynnikiem jest również wybór antybiotyku. Ze względu na różnorodność genetyczną Borrelia burgdorferi sensu lato nie wszystkie preparaty są równie skuteczne we wszystkich przypadkach. Może się zdarzyć, że stan pacjenta nie ulegnie poprawie po zastosowaniu danego leku, a nawet ulegnie pogorszeniu, podczas gdy zmiana antybiotyku na inny spowoduje znaczną poprawę. W niektórych przypadkach, zwłaszcza w przypadkach długotrwałych lub złożonych, leczenie wyłącznie za pomocą monoterapii może być niewystarczające. Nieprawidłowo dobrany lek może zatem nie tylko być nieskuteczny, ale także stanowić niepotrzebne obciążenie dla organizmu.
Jeśli objawy są poważne, długotrwałe lub mają charakter alergiczny, należy przerwać leczenie i skonsultować się z lekarzem. W takich przypadkach warto sprawdzić, czy występują rzeczywiste skutki uboczne, czy konieczne jest dostosowanie dawki lub zmiana antybiotyku oraz czy organizm został odpowiednio przygotowany i wsparty.
(C) Fundacja Boreliozy z Lyme
