Niewidoczne objawy boreliozy – część 1
Choroby psychiczne związane z boreliozą
Występowanie i znaczenie objawów psychicznych
Neuropsychiatryczne konsekwencje boreliozy są znane od dawna: liczne artykuły w literaturze potwierdzają, że chorobie tej mogą towarzyszyć objawy psychiatryczne, takie jak paranoja, demencja, schizofrenia, choroba afektywna dwubiegunowa, ataki paniki, ciężka depresja, jadłowstręt psychiczny i zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne. Jedno z badań wykazało, że po zdiagnozowaniu boreliozy odsetek zaburzeń psychiatrycznych wzrósł o 28%, a liczba prób samobójczych podwoiła się po zakażeniu. Inne badanie wykazało, że pacjenci z przewlekłą boreliozą często doświadczają objawów neuropsychiatrycznych i pogorszenia funkcji poznawczych. Zjawisko to jest również ważne, ponieważ objawy psychiczne są często traktowane jako niezależne zaburzenia psychiczne, a rola samej infekcji nie jest brana pod uwagę — co opóźnia diagnozę i ukierunkowane leczenie.
Mechanizmy: w jaki sposób mogą rozwijać się objawy psychiczne podczas infekcji boreliozą?
Rozwoju objawów psychicznych nie można wyjaśnić jednym prostym mechanizmem; istnieje kilka nakładających się na siebie ścieżek, które mogą prowadzić do zaburzeń psychicznych lub poznawczych. Jednym z głównych mechanizmów jest infekcja neurologiczna: bakteria — lub wywołana przez nią reakcja immunologiczna — może dostać się do ośrodkowego układu nerwowego i powodować objawy podobne do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (np. zapalenie korzonków nerwowych, przewlekła encefalopatia). Ponadto rolę odgrywają również tzw. mechanizmy psychoimmunologiczne: przewlekłe zapalenie rozwijające się podczas infekcji, aktywacja cytokin (np. IL-6, IL-8, IL-12, IL-18, interferon-γ) oraz produkcja przeciwciał przeciwnerwowych mogą przyczyniać się do dysfunkcji mózgu. Połączenie reakcji immunologicznych i procesów zachodzących w układzie nerwowym może wyjaśniać, dlaczego u osób z boreliozą mogą wystąpić „mgła mózgowa”, zaburzenia uwagi i pamięci oraz wahania nastroju (np. depresja, lęk). Ogólnie rzecz biorąc, w boreliozie znaczenie ma nie tylko obecność bakterii, ale także wynikające z niej uszkodzenia układu odpornościowego, zmiany strukturalne w układzie nerwowym, przewlekłe stany zapalne i ich konsekwencje psychiczne.
Objawy i obraz kliniczny
Objawy psychiczne i poznawcze są zróżnicowane i mogą mieć różny stopień nasilenia, od łagodnych problemów z koncentracją lub pamięcią po ciężką psychozę.
Depresja i zaburzenia nastroju
Depresja jest stosunkowo częsta w przewlekłej boreliozie: według jednego z badań 26–66% pacjentów doświadczało depresji. Badanie przeprowadzone na większej populacji potwierdziło, że po zdiagnozowaniu boreliozy wzrasta częstość występowania chorób psychicznych — zwłaszcza depresji i skłonności samobójczych. Zaburzeniom nastroju często towarzyszy lęk, zaburzenia snu i wyczerpanie. Jeśli przyczyną jest borelioza, ważną cechą wyróżniającą jest to, że objawy te nie reagują dobrze na tradycyjne leczenie depresji.
Lęk, panika, zaburzenia snu
Często pojawiają się również objawy lęku: ataki paniki, uczucie strachu, zaburzenia snu. Problemy ze snem mogą wynikać częściowo z bólu, a częściowo z zapalenia mózgu lub zajęcia układu nerwowego. Takie stany infekcyjne mogą często leżeć u podstaw dolegliwości pacjentów, którzy są niespokojni o wszystko i nie potrafią się uspokoić.
Zaburzenia poznawcze, „mgła mózgowa”
Pacjenci często skarżą się na trudności z koncentracją, spowolnienie myślenia, zapominanie i niezdecydowanie — wielu z nich czuje, że ich umysł jest „zamglony”. Według literatury zaburzenia poznawcze związane z boreliozą mogą obejmować zmniejszoną płynność werbalną, deficyty uwagi, problemy z pamięcią i spowolnienie myślenia. U osób z długotrwałą infekcją często obserwujemy objawy, takie jak myśli samobójcze i ekstremalne wybuchy gniewu, które wcześniej rzadko przypisywano zakażeniu boreliozą.
Bardziej poważne objawy psychiatryczne obejmują psychozę, zmiany osobowości i zachowania.
Chociaż rzadziej, odnotowano przypadki boreliozy objawiającej się objawami psychotycznymi, takimi jak halucynacje, urojenia, paranoja, objawy podobne do choroby afektywnej dwubiegunowej, a nawet agresywne zachowanie. Późne objawy neurologiczne, takie jak encefalopatia lub zapalenie opon mózgowych, mogą również powodować zmiany osobowości i problemy behawioralne.
Zaburzenia zachowania i zaburzenia koncentracji uwagi w dzieciństwie
U dzieci infekcja może również powodować objawy psychiatryczne/behawioralne, takie jak lęk, zespół nadpobudliwości psychoruchowej (objawy podobne do ADHD), a nawet ruchy przypominające tiki.
Zakres objawów może zatem obejmować zarówno łagodne zaburzenia nastroju, jak i ciężkie schorzenia psychiczne. Ważne jest, aby lekarz przeprowadzający badanie rozważył możliwość wystąpienia boreliozy w związku z tymi objawami, zwłaszcza jeśli występują również inne objawy fizyczne (np. bóle stawów, zmęczenie, neuropatia).
Wyzwania diagnostyczne, kliniczne i terapeutyczne
Rozpoznanie i leczenie objawów psychicznych boreliozy wiąże się z szeregiem trudności. Po pierwsze, w wielu przypadkach klasyczne objawy boreliozy (np. rumień wędrujący, charakterystyczna gorączka i bóle mięśni) nie występują lub nie są rozpoznawane na czas. Opóźnia to diagnozę i pozwala chorobie postępować, wpływając na układ nerwowy. Po drugie, ze względu na charakter objawów psychiatrycznych często uznaje się je za niezależną chorobę psychiczną i nie bierze się pod uwagę podłoża zakaźnego. Po trzecie, diagnostyka laboratoryjna nie zawsze daje całkowitą pewność: testy serologiczne nie są całkowicie czułe, a obraz kliniczny może być złożony, zwłaszcza gdy układ nerwowy jest już dotknięty chorobą. Dlatego ważne jest, aby stosować bezpośrednie metody badawcze, jeśli są dostępne, ponieważ ich czułość jest znacznie wyższa niż w przypadku testów serologicznych. Z powyższego wynika, że infekcja nie zawsze wpływa bezpośrednio na ośrodkowy układ nerwowy, ale czasami tylko pośrednio, poprzez cytokiny i chemokiny lub poprzez uszkodzenie obwodowego układu nerwowego, dlatego też nie zawsze można wykryć wytwarzanie przeciwciał Borrelia w przestrzeni podpajęczynówkowej, a tym samym nie zawsze można postawić laboratoryjną diagnozę neuroboreliozy, nawet jeśli objawy neurologiczne są wyraźne.
Należy również zauważyć, że na jakość życia dotkniętych chorobą pacjentów duży wpływ ma ciągłe zmęczenie, mgła mózgowa, wahania nastroju i deficyty uwagi. Mogą one prowadzić do spadku zdolności do pracy, pogorszenia relacji społecznych i samopoczucia psychicznego.
Podsumowanie
Krótko mówiąc, borelioza to nie tylko infekcja objawiająca się zmianami skórnymi i stawowymi: bakterie i następujące po nich procesy immunologiczne mogą również wpływać na układ nerwowy, co może mieć konsekwencje psychiczne i psychiatryczne. Niestety objawy te często pozostają ukryte lub są błędnie interpretowane. Ponieważ problemy ze zdrowiem psychicznym – czy to depresja, lęk, zaburzenia poznawcze czy psychoza – mają znaczący wpływ na jakość życia, konieczna jest ich ocena i leczenie. Współpraca między lekarzami i psychologami, opieka skoncentrowana na pacjencie oraz środki zapobiegawcze mogą przyczynić się do zmniejszenia obciążenia psychicznego spowodowanego boreliozą i umożliwić pacjentom jak najpełniejsze i jak najlepsze życie.
Źródła:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7943444/
https://www.columbiapsychiatry.org/news/lyme-disease-heightens-risk-mental-disorders-suicidality
(C) Fundacja Boreliozy z Lyme
